10286.

bağları koparmaya kalkınca geçmişle,

tümden kayboluyor insan yamalı

bohçaya dönen hayatın içinde

10287.

Macar yazar Ferenc Molnar’ın 1907 yılında kaleme al­dığı “Pal Sokağı Çocukları” romanı, Erich Kastner’m Uçan Sınıfı tadında, çocuk edebiyatının unutulmaz eserlerinden biri. Onu unutulmaz yapansa çocukla­rın kendi küçük dünyalarında verdikleri mücadeleyi büyük bir titizlikle ele almaları. “Ancak hepimiz bir­lik olursak düşmanla savaşabiliriz.” (s. 89) ciddiye­tini roman boyunca görüyoruz. Basit bir oyun alanı kavgası gibi görünen olay; aslında dostluk, sadakat, fedakârlık ve cesaretin sınandığı bir sahneye dönü­şüyor. Heyecanın hep dorukta olduğu romanın; insa­nın hem güçlü göründüğünü, hemen ardından da ne kadar çaresiz kalabildiğini gösteren bir anlatımı var. Ama asıl vurucu olan kısım, bir çocuğun fedakârlıkta zirveye çıkabilmesi ki bugün yetişkinlerde bile göre­mediğimiz türden. Eserin gücü, çocukluk oyunlarını yetişkin dünyasının savaşlarına ve aidiyet duygusuna bir metafor olarak sunmasında yatıyor. Kaç yaşında olursanız olun; o sokakta, o çocuklar arasında koştu­rurken buluyorsunuz kendinizi. Şanslı olanlar grubu­na dahil idiyseniz, adı her ne olursa olsun, bir zaman­lar sizin de oyunlar oynadığınız bir sokağınız vardı çünkü. Menekşe Sokak, Dereboyu Sokak, Harman So­kak, Dar Sokak gibi. Molnar, sade ama etkileyici di­liyle hem çocuklara hem yetişkinlere sesleniyor aslın­da. “insan olun!” demeye getiriyor bana göre. “Dünya ne kadar garipti, bir yanda savaşanlar, bir yanda ise hiçbir şeyden haberi olmayanlar…” (s. 82) Bu yüzden belki de Pal Sokağı Çocukları, bir çocuk kitabı ol­maktan öte, evrensel bir insanlık hikâyesi olarak yer ediyor insanın zihninde. “Beni dışlayabilirsiniz, ama yüreğimde olanları değiştiremezsiniz.” (s. 153) benzeri kocaman cümleler var bu çocuk romanında. Günümü­zün yozlaşmış dünyasında karşılaşabilme ihtimalimi­zin maalesef düşük olduğu kocaman yürekli çocuklar var. Şehir hayatının, çocukların elinden neler aldığını gösteren bir sürü ayrıntı var. Kitabı bitirdiğinizde ağlamaktan bence çekinmeyin. Salın gitsin!

10288.

Alman yazar Hermann Hesse’nin 1930 yılında ka­leme aldığı “Narziss ve Goldmund” romanı, insan ruhunun iki farklı yüzünü karşı karşıya getiriyor: Aklın disiplinini ve sanatın özgürlüğünü. Narziss, manastırın dingin duvarları arasında düşünceye ve düzenli bir hayata bağlı kalırken; Goldmund, hayatın renklerini, aşkı ve sanatı arayan bir gezgin olarak yol­lara düşüyor. İki karakterin birbirine zıt, ama birbirini tamamlayan varoluş biçimlerini büyük bir ciddiyetle ele alması bu romanı güçlü yapan. Basit bir dostluk hikâyesi gibi görünen anlatı, aslında insanın içinde­ki akıl-duygu çatışmasının sergilendiği bir sahneye dönüşüyor. Goldmund’un tutkuları, yaratıcılığı, ama bir o kadar da umursamazlığına eşlik eden başıboş­luğu Narziss’in düşünsel derinliğiyle sürekli bir geri­lim içinde. Ve bana göre romanın en vurucu noktası, insanın yalnızca akılla ya da yalnızca tutkuyla değil, ikisinin dengesiyle bütünleşebileceğini göstermesinde gizli. Hesse’nin sade, ama etkileyici bir dille hem dü­şünceye hem de duygulara seslenmesi bir yana, satır aralarındaki “Kendini tanı, ama yaşamaktan da korkma!” vurgusunun belirginliği çarpıcı. Bu yüzden işte Nar­ziss ve Goldmund, bir dostluk hikâyesi olmanın çok ötesinde, evrensel bir insanlık arayışı olarak görül­meli belki de. Kitabı bitirdiğinizde, Narziss’e mi yoksa Goldmund’a mı daha yakın hissettiğinizi sorgularken bulabilirsiniz kendinizi. Çünkü bu roman, aslında he­pimizin içinde var olan iki sesi dinlemeye davet ediyor bizi. Bir de önyargıları artık bir kenara bırakmamız gerektiğini fısıldıyor. Sizin istediğiniz gibi yaşamayan, sizin inandıklarınıza inanmayan, sizin yolunuzdan gitmeyen ya da size benzemeyen insanları da sevin demeye getiriyor yazar. Sevgi, belirli şartlara bağlan­dığında zaten sevgi olmaktan çıkmış demektir. Her şeyin temelinde “saygı” yatıyor bu yüzden. Çünkü saygının olduğu yerde hayat yaşanabilir seviyede iler­leyebiliyor ancak. İşte kitaptan bir alıntı: “Mutluluk denen şey nasıl da hemen bir yol kenarında karşısına çıkıveriyordu insanın. Ne kadar güzel ve hoş ne kadar da geçiciydi.” (s. 92)

10289.
milyonlarca seçimden oluşur hayat;
yolculuğun seyrini değiştirse de her karar,
nerede son bulacağı herkesçe aşikâr

…

Bu yazıyı paylaşın