Kudüs, gerek coğrafi konumu gerekse sahip olduğu dinî ve tarihî birikimiyle, dünya medeniyeti söz konusu olduğunda, sadece “Doğu’nun önemli bir şehri” olarak anılmaktan çok daha fazlasını hak ediyor şüphesiz.
Ali Haydar Haksal, “Doğu Büyüsü: Ah Kudüs!” adlı eseriyle başta Kudüs olmak üzere Doğu’nun Batılı mütefekkir ve yazarların gözünde, sahip oldukları dinî ve ulusal kimliğin de tesirleriyle, ne anlam ifade ettiğini ortaya koyan yazıları ihtiva eden bir çalışmayı okuyucuyla buluşturuyor. Yazar, eserini vücuda getirmesine ilham kaynağı olan ve yüksek lisans çalışmasının konusunu teşkil eden “İslâm düşüncesinin Batı düşüncesi üzerinde etkileri”nden yola çıkarak kaleme aldığı yazılarında Chateaubriand’dan Andre Gide’e, Oscar Wilde’dan Cervantes’e kadar uzanan geniş bir yelpazede gerçekleştirdiği okumalarının neticesinde ortaya çıkan sonuçları okuyucuyla paylaşıyor. Kitabın ilk yazıları, kitabın ismine de kaynaklık eden Kudüs’le ilgili. Chateaubriand’ın Kudüs yolculuğuyla başlayıp Hıristiyanların gözünden Kudüs merkezli Doğu mütalaalarının tarih içerisinde türlü politik ve kültürel kılıflar altına gizlenmeye çalışılsa da Kudüs’ü yitirmelerinden itibaren nasıl da değişmeden kan ve talan odaklı olarak günümüze kadar geldiğinin ortaya konmasıyla sonlanan ilk yazılarda aynı zamanda Doğu’nun sınırları hakikatle çizili bilgeliğinden kopmuş bir Batı’nın ne kadar zayıf ve sönük kaldığı da gözler önüne seriliyor. Kitapta Doğu düşüncesinin ve sanatının Batı üzerindeki tesirleri analiz edilip ortaya konulurken, Batı edebiyatı göz önüne alındığında gerek yaşamları ve topluma ters gelen duruşları gerekse her biri günümüzde klasik olarak kabul gören eserleriyle adları zikredilmeden geçilemeyecek yazarların eserleri ve hayat hikâyeleri ulaşılan bulgulara kaynaklık ediyor. Kitapta söz konusu edilen yazarlara baktığımızda ortak bir özellik gözümüze çarpıyor. Gerek Andre Gide gerek Oscar Wilde gerekse Cervantes Doğu ile bir şekilde temasta bulunup edindikleri izlenimleri, fikrî ve hissî değerleri eserlerine yansıtmış isimler olarak dikkat çekiyor. Yazar, kitabında yer alan bu isimlerin Türkçeye tercüme edilmiş tüm eserlerini okuyup bu isimlerin yaşam ve eserlerinden bir zincir vücuda getirerek düşüncelerini temellendiriyor. Kitabın Kudüs’ün dünya medeniyet tarihi içerisindeki yerinden ve Batı’nın bir türlü ele geçiremediği bu kutsal şehir için çektiği “Ah!”ların yer aldığı yazılar dışında en dikkat çekici bölümü şüphesiz ki ünlü yazar Oscar Wilde ve onun yaşamındaki Doğu tesirlerine dair olan kısım. Tıpkı Dante, Cervantes, Goethe ve Gide gibi Doğu’nun maddenin buzlarını kırıp metafizik açılımlara imkân tanıyan iklimini iliklerine kadar hisseden Wilde, bu hissedişi eserlerine de yansıtmaktan geri durmamış ve özellikle “Salome” adlı oyununun sahneye koymasının akabinde karşılaştığı sert eleştirilerin neticesinde yaşadığı yok sayılma ile bunun bedelini Doğu ile alakalı her değere düşman olan Batılı’nın gözünden düşmekle ödemiştir.
Sadece Kudüs’e dair önemli noktaların altını çizmekle kalmayıp Batı fikir ve sanat dünyasını sarsmış isimler üzerindeki Doğu ve İslâm tesirlerini de verdiği misallerle zenginleştirip bir temele dayandırarak ortaya koyan “Doğu Büyüsü: Ah Kudüs!”, her daim sayfaları karıştırılıp farklı bilgilere ulaşabileceğimiz bir eser olarak bizi selamlıyor.