| Sa’di diyor ki: “Bir gece biz kârbân ile Aheste-seyr iken yolumuz düştü bir çöle. Sür’atle tayyiçin o beyâbân-ı vahşeti, Hep yolcular fedâ ederek istirâhati, Gitmektelerdi. Bir aralık bende meşye tâb, Hiç kalmamış ki düşmüşüm artık zebûn-i hâb. Âvâre bir piyadeyi bekler mi kafile? Nâçâr şedd-i rahl edecek tâ be-merhale. Durmuş, diyordu, bir de uyandım ki, sârban: “Kalk ey zavallı yolcu, uzaklaştı kârban! Uykum benim de yok değil amma bu deşt-zâr, Ârâmgâh olur mu ki bin türlü korku var? Ser-menzil-i merâma varır durmayıp giden; Yoktur necât ümîdi bu çöller geçilmedem. Heyhât, yolda böyle düşen uyku derdine, Hep yolcular gider de kalır kendi kendine!” Vak’a hiçbir şey değildir; haklısın, lâkin düşün. Başka bir düstûr-i hikmet var mı, insaf et, bugün? Varmak istersen -diyor Sa’di -eğer bir maksada, Tuttuğun yollar tükenmekten muarrâ olsa da; Şedd-i rahl et, durmayıp git, yolda kalmaktan sakın! Merd-i sâhib-azm için neymiş uzak, neymiş yakın? Hangi müşkildir ki himmet olsun, âsân olmasın? Hangi dehşettir ki insandan hirâsân olmasın? İbret al erbâb-ı ikdâmın bakıp âsârına: Dağ dayanmaz erlerin dağlar söken ısrarına. Bir münevvim ses değil yer yer hurûşan velvele: Fevc fevc akmakta insanlar bütün müstakbele. Nehr-i feyzâfeyz-i insâniyyetin âhengine Uymadan, kâbil değildir düşmemek bir engine. Menzil-i maksûda varmazsın uyanmazsan eğer… Var mı bak, yollarda hiç bîdâr olanlardan eser? İşte âtîdir o ser-menzil denen ârâmgâh; Kârbân akvâm; çöl mâzi, atâlet, sedd-i râh. Durma, mazi bir mugaylanzâr-ı dehşetnâktir; Git ki, âtî korkusuzdur, hem ne kudsî hâktir! Çok şedâid iktihâm etmek gerektir, doğrudur… Vehleten âvâre bir seyyâhı yollar korkutur; Korku, lâkin, azmi te’yid eylemek îcâb eder: Kurtulursun şedd-i rahl etmiş de gitmişsen eğer. Çünkü düşmüşsün hayâtın -enkazâ- feyfâsına. Gitmem icâb eyliyor tâ menzil-i aksâsına. Düşmemek mâdem elinden gelmemiş evvel senin, Ölmeden olsun mu ey miskin, bu çöller medfenin? İntihar etmek değilse yolda durmak, gitmemek, Âsümandan refref indirsin demektir bir melek! “Leyse li’l-insâni illâ mâ seâ” derken Hudâ; Anlamam hiç meskenetten sen ne beklersin daha? Davran artık kârbânın arkasından durma, koş! Mahv olursun bir dakikan geçse hattâ böyle boş. Menzil almışlar da yorgun, belki senden bîmecâl! Belki yok, elbette öyle! Sen ne etmiştin hayâl? Şöyle gözden geçse bir hilkat temâşâ-hânesi: Çıkmıyor bir zerre fa’âliyyetin bîgânesi. Âsümânî, hâkdânî cümle mevcûdât için Kurtuluş yok sa’y-i dâimden, terakkiden bugün. Yer çalışsın, gök çalışsın, sen sıkılmazsan otur! Bunların hakkında bilmem bir bahânem var mı? Dur! Mâsivâ bir şey midir, boş durmuyor Hâlik bile: Bak tecelli eyliyor bin şe’n-i gûnâgûn ile. Ey, bütün dünya ve mâfihâ ayaktayken, yatan! Leş misin, davranmıyorsun? Bâri Allah’tan utan. |