Metinde işlenen başlıca mesele olarak ka­bul edebileceğimiz “konu”, şiir özelinde, gündelik dile başvurmamız gerekirse, söyleyicinin “neden bahsettiği”dir. Şiirin saha­sına girdiğimizde “konu”, başka birçok te­rim ve kavram gibi, diğer edebî türlerdeki hâlinden ve konumundan farklılık arz eder. Klasik veya modern, manzum veya mensur, hangi poetik anlayışla yazılmış olursa olsun bir şiir metni baştan sona kadar bir konu birliği içinde ilerlemeyebilir; metinde konu bakımından yer yer savrulmalar veya kop­malar gerçekleşebilir. Şaire “konu”ya dair bir disiplin dayatmak ve dolayısıyla metin­de bunun yansımasını aramak pek mümkün değildir. Kullanılan anlatım araçlarından ve başvurulan dolaylı anlatımdan kaynaklanan bu husus, şiirin ayırıcı vasıflarından biridir. Bunun yanında bu vasıf, bir zayıflık olmak bir tarafa, belki de şiir sanatının kuvvetinin temel bir parçası veya kaynağıdır.
Şair bir tarafa, bir okur olarak karşı karşıya olduğumuz bir şiir metninde konuyu tespit etmekte veya belirginleştirmekte zorlanabi­liriz. Zorlanma ihtimalinin de ötesinde şiir okuru, mensur bir eseri okuduğu zamanki dikkat ve motivasyonla şiire yaklaşmak du­rumunda değildir. Okur, şiirden açık seçik ortaya konan ve işlenen bir konu beklemez. Buna rağmen, konusunun sınırları belirgin bir şekilde çizilmemiş olsa da şiir, ele aldığı meseleyi okura kendine has bir estetik bil­giyle iletir. Şiirin imkânları sayesinde okur, söz konusu mesele hakkında âdeta tecrübe ederek bilgi edinir. Şiir, okuruna konusunu yaşatır. Şiire has bu estetik bilgi sayesinde, diğer edebî türlerdekine benzer bir kompo­zisyonla ortaya konmamış olsa da, herhangi bir konu, en çok şiirde anlaşılır ve hissedilir hâle gelebilir.
Bir şiirde ne söylendiğinden ziyade nasıl söylendiğinin önemli olduğu vurgulanır. Muhtevayla üslup arasında bir ayırım yapan ve asıl önemi ikinciye atfeden bu yaklaşım daima haklı mıdır? Haklı olsa dahi, muh­teva tamamen ihmal edilebilecek bir alan mıdır? Şiirde söyleyiş tarzına verilen önemi anlatmak için söyleneni, sözün muhtevası­nı, asıl mevzuyu göz ardı etmek gerekir mi? Elbette söyleyiş, söylenene dair tesiri oluştu­rur; okur, ancak söyleyiş sayesinde konuya dâhil ve vakıf olur. Buna karşılık konunun bizatihi kendisi, söyleyişin ortaya çıkması­nı sağlayan ve ona kuvvet veren unsurların başında yer alabilir. Nitekim lirik şiirlerin daha tesirli bir söyleyişe sahip olması, bu­nun açık bir işaretidir. Şiirde konu, söyleyişi ilham edebilir; böylece muhtevanın bizatihi kendisi söyleyişi “şekil”lendirebilir.
Konu, söylenecekler için hem bir hareket noktası fonksiyonu görür hem genel bir çerçeve oluşturur. Şiirdeki temalar, konuya bağlı olarak işlenir; imaj ve çağrışımlar onun etrafında şekillenir. Bu bakımdan konunun şiirin muhtevasında merkezî bir yeri var­dır; konu önde ve yüzeydedir ama arkada ve derinde yer alan anlam, onun aracılığıyla görünme imkânı bulur.
Konunun şiirdeki yerini ve önemini gör­memizi sağlayacak anahtar kavram “gündem”dir. Söylenecek olan her şeyin söylendiğini, orijinal bir konu bulmanın mümkün olmadığını ve buna binaen farklı anlatım yollarının peşine düşmek gerektiği­ni düşünürsek gündem meselesinin önemi­ni ıskalayabiliriz. Nitekim muhtevayla şekil, söylenenle söyleyiş, dünya görüşüyle an­latım aracı birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Bir şekil, kendi muhtevasını dayatabilir; sözün “nasıl” söyleneceği, “ne” söyleneceğini be­lirleyebilir.
Bilindiği üzere “Dervişin fikri neyse zikri de odur”. Şiirin konusu, şairin gündemini gösterir. Şairin kaleminden çıkanlar, okuru bu gündeme ortak eder. Şiirin okurun gün­demini belirlemesi, bahsettiğimiz estetik bilgi dikkate alındığında, sıradan bir hadise değildir. Nitekim düşüncenin şekillenmesi ve hassasiyetin kurulması, bu gündem üze­rinden gerçekleşir. Estetik bilgi söz konusu olduğunda, hem okur tarafından algılanışı hem onun üzerindeki tesiri bakımından şii­rin edebiyat ve diğer sanatlar içinde bir imti­yaza sahip olduğunu vurgulamalıyız.
Şiirin gündemi kıymetlidir çünkü şiir, gü­nün aktüel gelişmelerine mahkûm bir sanat değildir. Hâlihazırdaki gündeme müstağni kalma ve ondan uzaklaşma kuvvetine sahip olan şiir, ona farklı bir perspektifle bakma, onu yeniden anlamlandırma ve dönüştürme potansiyeli de taşır. Şiirin meseleleri okura hatırlatma, onun aklına düşürme ve ona his­settirme kuvveti ayrıca irdelenmeye değer. Bu bakımdan ister var olan gündemle ilişki­li ister ondan bağımsız meselelere yönelsin, şiirin konusu daima üzerinde durulması ge­reken bir husustur.
Şiirde “ne” anlatıldığı, “nasıl” anlatıldığı kadar önemlidir.
Şiirin konusuyla ve buna bağlı olarak gün­demle ilgili söylediklerimizi propaganda ve popülizm kavramları çerçevesinde değer­lendirmemek gerekir. Bu kavramlarla ilgili endişelerle yazılan şiir, şiir sanatı adına murat edilenin tam tersine, geçici gündemlere esir olma ve okuru buna mahkûm etme tehlikesi
taşır.

Bu yazıyı paylaşın