Sühan-senc olanlar bilir kadrini sözün
Beyhûde laf ile yorulmaz er olanlar (Nâbî)
İnsan, yaratılışı gereği kendini ifade etmeye, duygu ve düşüncelerini başkalarıyla paylaşmaya ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaç, insanı iletişime yönelten en temel saiklerden biridir. İletişim; gönülden doğan niyetin, zihinde olgunlaşan düşüncenin ve kalpte hissedilen duyguların en güzel şekilde kelimelere bürünerek muhataba ulaştırılmasıdır. Niyetin söze, sözün ise anlamlı cümlelere dönüşmesi, iletişimin en estetik ve en etkili biçimini oluşturur.
Sözün doğru zamanda, yerinde seçilmiş kelimelerle ve zarif bir üslupla dile getirilmesi, yalnızca iletişimi güçlendirmekle kalmaz; aynı zamanda kalbin samimiyetini, zihnin berraklığını ve fikrin olgunluğunu da görünür kılar. Böylece bireyler arasında güven, toplum içerisinde ise anlayış, birlik ve dayanışma güç kazanır. Bu anlatımı zenginleştirmek için şiirlerden, atasözlerinden, deyimlerden, mecazlardan, menkıbelerden ve hikâyelerden istifade etmek, sözü hem estetik hem de tesirli bir hüviyete kavuşturur. Böyle bir söz; yapıcıdır, gönül alıcıdır, onarıcıdır ve insan ruhunda kalıcı izler bırakır. İşte bu, sözün hakkını vermektir.
Sözün hakkını vermek; kelimeleri yerli yerinde kullanmak, düşünceyi gereksiz laf kalabalığından arındırarak hikmetle yoğrulmuş bir kelâma dönüştürmektir. Sevginin, nezaketin, ilmin, irfanın ve hikmetin eşlik ettiği bir dil, önce kulağa, ardından gönle ulaşır. Böyle bir söz, yürekleri ferahlatır; sohbetlere bereket katar; kısa bir karşılaşmayı bile anlamlı bir buluşmaya dönüştürür. Bunun aksine, düşünülmeden sarf edilen, kırıcı ve değersiz sözler hem dile hem de gönle zarar verir. Dil kirlenir, gönül incinir; kelimeler ise taşıması gereken değeri yitirir.
Bir toplumun dili, sadece günlük konuşmalarını değil; aynı zamanda medeniyet tasavvurunu, kültürünü ve ahlak anlayışını da yansıtır. Günlük hayattan edebiyata kadar kullanılan kelimelerin niteliği ve bu kelimelerle kurulan cümlelerin yapıcı, onarıcı ve gönül kazanıcı oluşu, o toplumun dil şuuru hakkında önemli ipuçları verir. Bu sebeple sözü özenle kullanmak, yalnızca bireysel bir meziyet değil, aynı zamanda toplumsal bir sorumluluktur. Doğruyu açık ve net ifade etmek kadar, bunu muhatabın aklına, vicdanına ve gönlüne dokunacak bir incelikle söyleyebilmek de yüksek bir erdemdir. Çünkü gerçek erdem, sözün hakkını verebilmektir.
Sözün muhatap üzerindeki tesiri, büyük ölçüde onu söyleyenin niyetine ve samimiyetine bağlıdır. İnsan, çoğu zaman kelimelerin ardındaki hissi ve niyeti sezebilir. Bu sebeple düşünülmeden söylenen, faydadan uzak, boş ve anlamsız sözler; muhatabını kırgınlığa, ümitsizliğe ve huzursuzluğa sürükleyebilir. Buna karşılık, niyetle beslenen ve hikmetle söylenen sözler huzur verir, güven telkin eder ve gönüller arasında köprüler kurar. Bu nedenle söz ile davranışın birbirini tamamlaması, sözün hakkını vermenin en önemli şartlarından biridir. Söz ve amel uyum içinde olduğunda hakikat, irfan ve samimiyet insanın hayatında canlı bir değer hâline gelir. İşte bu uyum, medeniyet inşa eden en güçlü edebî kuvvetlerden biridir. Bu sebeple yalnızca ne söylediğimiz değil, onu nasıl söylediğimiz de büyük önem taşır. Yerini, zamanını ve muhatabını gözeterek hakikati en güzel üslupla ifade etmek; sözün gücünü, tesirini ve sorumluluğunu idrak ederek konuşmak, kelimeleri hikmetle yoğurup kelâm mertebesine yükseltmek demektir. Sözün hakkını vermek de tam olarak budur.
Temennimiz odur ki kalpteki samimiyetin, zihindeki berraklığın ve dildeki nezaketin aynı istikamette buluştuğu; sevgi, saygı ve muhabbetin hikmetli sözlerle çoğaldığı nice gönül meclislerinde bir araya gelmek bizlere nasip olsun.